بلكه ادرار بول آورده و از آن رنج ديدم . پس بسيار غمگين شدم كه مزاج من بدين حد تباه شده است كه مرا از اين دارو منفعت نمىباشد و مضرت مىيابم ؟ ! متامل شده گمان بردم كه اجزاى آن بسيار نرم بوده . ديگر باره ساختم و اجزايش را درشت‌تر كردم . منفعت آن ظاهر شد . دانستم كه اخلاط جوارشات را بسيار نرم نبايد كرد تا در معده مكث كند و منفعت كه حكيم على الاطلاق - جلّ شأنه و عظم برهانه - در آن وديعه نهاده بدن را ممنون گرداند . ( قرابادين عقيلى ) بر همين اساس ، حكيم هروى مىنويسد : بايد ادويه معاجين را خوب نرم بسايند ؛ و ادويه جوارش و اطريفل و سفوف را درشت‌تر كنند ؛ و باقى تراكيب را هر چه نرم‌تر بهتر باشد و منفعتش بيشتر بود . ( قرابادين صالحى ) 17 . قانون رعايت طبيعت كلّيه يكى از علومى كه پزشك بايد از آن آگاه باشد علم هيئت و نجوم و تاثير اوضاع مختلف كواكب بر جهان است . حكيم عقيلى در اين باره مىنويسد : ادويه را وقتى استعمال نمايند كه قمر به برج مخالف طبيعتِ مرض و متّصل به كوكبى كه مخالف طبيعت مرض و ناظر بر سعد است باشد . و ادويه را وقتى تركيب نمايند كه قمر در برج موافق طبيعتِ دوا باشد . و همچنين است اخذ و التقاط و اعطاى ادويه مفرده و مركّبه . آنچه بيان شد مهم‌ترين قوانين مربوط به ساخت و استفاده از دارو بود . بحث مبسوط در اين باب را به كتاب « دارو و داروسازى در پزشكى ايرانى » وا مىنهيم .